Бременоста е период во животот на жената кога она што го јаде директно влијае на здравјето на бебето. За време на бременоста, целокупното здравје на мајката се пренесува и го регулира правилниот раст и развој на бебето. Всушност, студиите покажуват врска помеѓу, не само здравјето на мајката и влијанието врз здравјето и развојот на бебето, туку и на внуците.
Конзумирањето здрава, разновидна храна може да помогне да се избегнат проблемите во бременоста, како што се неконтролирана хипертензија и гестациски дијабетес, помагаат за здравото зголемување на телесната тежина, регулирање на спиењето, подобрување на нивото на енергијата, подобрување на менталната состојба и целокупната благосостојба и, секако, помага при закрепнување по породувањето.
Но, стара поговорка вели: „Бремените мајки можат да јадат за двајца?“
Погрешно. Додека дневните потреби за енергија на трудницата навистина се зголемуваат, тие не треба да „јадат за двајца“, како што сугерира старата поговорка. Поважно е да се фокусират на квалитетот наместо на квантитетот на исхраната и да го хранат своето тело со она што му е потребно за здрава бременост и здрав развој на бебето.
За време на бременоста постои зголемен препорачан дневен внес за многу хранливи материи, но важно е да се напомене дека иста количината не одговара за сите, и дека овие потреби за енергија варираат од една идна мајка до друга поради низа фактори како што се:
- ниво на активност
- моменталниот триместар
- моменталната диета
- возраста
- преференции за храна, т.е. вегетаријанска, веганска, омниворска
Почетните фази и првиот триместар од бременоста бараат многу мала промена во дневниот внес на енергијата. Општо земено, основната стапка на метаболизмот (BMR) се зголемува до четвртиот месец од бременоста (вториот триместар) и може да достигне 15-20% зголемување од основната потреба до крајот на бременоста. Овие зголемувања главно се должат на зголемените потребите за кислород на бебето и зголемениот срцев минутен волумен. Како што жените го достигнуваат вториот триместар, потребите за енергија се зголемуваат до приближно дополнителни 300 калории (1255 kJ) дневно, а дополнително зголемувајќи ги на 450 калории (1880 kJ) дневно при крајот на третиот триместар. Овие зголемени потреби за енергија може лесно да се задоволат со додавање на парче овошје со грчки јогурт и овес и малку јатки.

Улогата на макронутриенти за време на бременоста
Макронутриентите се главните хранливи материи кои ја сочинуваат храната што ја јадеме, во кои спаѓаат протеини, масти и јаглехидрати.
Протеини
Протеините позитивно влијаат на растот на феталните ткива, вклучувајќи го и мозокот, и помагаат во растот на ткивата на матката и градите на мајката – затоа потребата за протеините е зголемена за време на бременоста. Протеините се особено важни во вториот и третиот триместар, бидејки се поврзани со периоди на брз раст на бебето и помагаат во зголемено снабдување со крвта. Протеините треба да сочинуваат 20-30% од дневниот внес. Препорачаниот дневен внес е 1,0-1,5 г/кг/ден, така што бремена мајка со тежина, на пример, 75 кг, треба да консумира помеѓу 75 и 100 грама протеини секој ден. Добри извори на протеини се посно месо, млечни производи, морска храна, јаткасти плодови и мешунки.
Масти
Мастите треба да сочинуваат 20-30% од дневниот внес на храна на бремената жена. Тие играат витална улога во правилниот раст на мозокот и развојот на очите, и се особено важни во текот на третиот триместар. Бремените жени треба да го зголемат внесот на незаситени и полинезаситени масти. Добри извори се оние богати со омега 3 и 6 масти, вклучувајќи авокадо, јаткасти плодови, лосос, ленено семе, масло (маслиново, кокосово, лен), путер и јајца.
Јаглехидрати
Јаглехидратите го сочинуваат остатокот од исхраната и може да изнесуваат 40-60% од дневниот внес. Изборот на храна треба да се базира на низок ГИ, сложени јаглехидрати и, секако, од нерафинирани извори. Соодветниот внес на јагленихидрати е важен за да се обезбеди исхрана богата со влакна. Ова е особено релевантно бидејќи опстипацијата може да биде чест проблем поради хормонот прогестерон кој ги релаксира мазните мускули на телото, вклучувајќи го и дигестивниот тракт – што прави храната побавно да минува низ цревата. Суплементи на железо, исто така, може да ја зголемат веројатноста за опстипација. Соодветната хидратација (2,5-3 л/ден), како и исхраната богата со растителни влакна, овошје, зеленчук и минимално обработени извори на храна, помагаат и во исполнувањето на дневниот внес на влакна (~30 г/ден) и помагаат да се намали ризикот и појавата на опстипација.
Улогата на микронутриенти за време на бременоста
Микронутриенти се витамини и минерали кои му се потребни на телото за да функционира добро. Потреби за микронутриенти се зголемуваат за време на бременоста.
витамин Б
Внесот на витамин Б (1,9 мг/ден) се зголемува за време на бременоста, заедно со фолатите и витамините од Б групата. Зголемените потреби за витамини од Б групата може лесно да се задоволат ако исхраната вклучува некои производи од животинско потекло. Ако мајката е вегетаријанка или веганка, неопходно е да се дополни со витамин Б12 . Витаминот Б6, исто така, може да помогне да се спречат утринските мачнини со намалување на гадење и повраќање кај бремени жени. Изворите вклучуваат производи од животинско потекло како риба, перад, месо, јајца или млечни производи, житарки за појадок и млеко од соја или ориз.
Фолат
Фолат (600 µг/ден) е витамин Б9 кој природно се наоѓа во зелен лиснат зеленчук, овошје (цитрус, бобинки, банани) и мешунките. Кога овој витамин се додава во храната или се користи во додатоци во исхраната, тој е познат како фолна киселина. На жените им требаат дополнителни 400 µг/ден најмалку еден месец пред зачнувањето и во првите три месеци од бременоста, што може да се постигне со земање на суплемент. Фолат игра клучна улога во намалувањето на ризикот од дефекти на невралната туба, вклучително и спина бифида. Со вклучување на аспарагус, брокула, прокељ, наут, грав, леќа и спанаќ во исхраната се зголемува внесот на фолати.
Железо
Потребите за железо (27 мг/ден) значително се зголемуваат за време на бременоста, особено во вториот и третиот триместар кога количината на крвта во телото се зголемува за да ги задоволи потребите на плацентата и на бебето што расте. Во комбинација со натриум, калиум и вода, железото помага да се зголеми волуменот на крвта кај мајката и да се спречи анемијата. Ниските нивоа на железо се многу вообичаени за време на бременоста, а уште повеќе во наредните бремености, бидејќи резервите на хранливи материи не се на оптимално ниво. За да се избегне недостаток на железо, важно е да се јаде храна богата со железо. Доколку е потребно да се зголемат депоата на железо, пожелна е суплементација на железо. Црвеното месо е еден од најбогатите извори и најлесно апсорбираната форма на железо, а пилешкото, свинското и рибата содржат умерени нивоа. Помали количини на железо може да се најдат и во мешунките, зелен лиснат зеленчук, цели зрна овес и житарки. Витаминот Ц помага да се зголеми апсорпцијата на железото, додека калциумот и танините кои се наоѓаат во кофеинот( чајот и кафето), можат да ја намалат апсорпцијата.
Јод и цинк
Јодот и цинкот се неопходни за развојот на мозокот и нервниот систем на бебето. Потребата за јод се зголемува за нешто помалку од 50% за време на бременоста, а потоа за 80% ако доите, околу 200 µг/ден. Јодот може да се најде во млечните производи, морските плодови и житарките.
Потребите за цинк (11 мг/ден) може да се задоволат само преку диета. Најлесно се апсорбираат животинските извори како црвеното месо, рибата и млечните производи, а во помала мера растителните извори, како што се јаткастите плодови и мешунките.
Што НЕ треба да се јаде
Секоја бремена жена треба да ограничи или целосно да избегнува одредени прехранбени производи и однесувања, вклучувајќи:
- Алкохол – не постои безбедно конзумирање
- Пушење – тоа може да влијае на тежината при раѓање и растот на бебето
- Недоволно варено, сурово и преработено месо – тоа може да содржи штетни бактерии: по правило, месото треба да се приготви до крај
- Неизмиени производи – овошјето и зеленчукот може да бидат контаминирани со штетни бактерии, вклучително и токсоплазма (паразит), па затоа е важно темелно да се измијат сите овошја и зеленчуци, вклучително и кората од цитрус, диња и други овошја кои, иако не се конзумираат со кората, може да ги имаат бактериите кои можат да се пренесат при сечењето и при подготовката на храната
- Непастеризирана храна и млечни производи – бремените жени не треба да консумираат непастеризирано млеко, сирење, сладолед или овошен сок, бидејќи овие намирници го зголемуваат ризикот од бактериски инфекции: тие треба да избегнуваат меки, полумеки и површински зреени сирења (на пр. бри, камимбер , рикота, фета и сино сирење) освен ако не се приготвени над 65 ̊C и се служат топли, како што се канелони од рикота и спанаќ и пица со моцарела
- Сурови јајца – вклучувајќи лесно изматени јајца, разни сосови од свежи јајца, домашен мајонез и преливи за салата: неварените јајца може да носат ризик од контаминација со салмонела, што може да доведе до заболување и зголемен ризик од предвремено породување или мртво раѓање
- Риби и школки со висока содржина на жива – на бремените жени им се препорачува да ја ограничат конзумацијата на рибата со висока содржина на жива на не повеќе од 1-2 порции месечно, т.е. туна (особено туна албакор), ајкула (т.е. снегулка), сабјарка и кралска скуша. Школки, недоволно варена или сурова риба, т.е. суши, може да бидат контаминирани со бактерии и паразити, па затоа треба да се избегнуват
- Кофеин – трудниците треба да го ограничат внесот на кофеин на 200 мг/ден, што е околу 2 шољи кафе. Високиот внес на кофеин за време на бременоста може да го ограничи растот на фетусот и да предизвика ниска родилна тежина
- Храна богата со заситени масти, шеќер и сол – внесувањето треба да биде ограничено
Покрај почитувањето на овие препораки за исхрана, бремените треба исто така да се погрижат да бидат внимателни во практикувањето на хигиената на храната, со цел да се избегне листерија и салмонела.
